Hoeveel ruimte neem jij op aarde in beslag?

De oppervlakte van de aarde telt naar schatting zo’n 510 miljoen m2. Ongeveer 149 miljoen m2 daarvan is land. Daar wonen we met zo’n 6,5 miljard mensen op en dat aantal wereldbewoners neemt nog altijd toe. Als alle bruikbare ruimte op aarde verdeeld wordt over alle mensen en we geven de natuur voldoende ruimte om te overleven, dan heeft elke bewoner gemiddeld recht op zo’n 1,8 hectare (ongeveer drie voetbalvelden).

Dat is de theorie: eerlijk zullen we alles delen. En nu de praktijk. Een gemiddelde Amerikaan gebruikt 9,6 ha van die wereld voor zichzelf, een Nederlander 4,4 ha. Dat noemen we de (ecologische) voetafdruk. Een inwoner van de Verenigde Arabische Emiraat is zelfs koploper en neemt zelfs 11,9 ha aan ruimte in beslag. Vergelijk dat met bijvoorbeeld Somalië (0,4 ha) of Bangladesh (0,5 ha) en je ontdekt dat de verschillen erg groot zijn. Als iedereen op aarde zou leven als de gemiddelde Noord-Amerikaan, dan zouden we twee extra wereldbollen nodig hebben. En die voetafdrukken worden almaar groter. Tussen 1961 en 2006 is deze meer dan verdrievoudigd. Het Living Planet Report (2006) van het World Wildlife Fund (WWF) toont dat onze voetafdruk nu gemiddeld 2,2 hectare per mens bedraagt. Vergelijk dat met de 1,8 ha die we eigenlijk in zouden moeten nemen, en de conclusie ligt voor de hand dat we de aarde ernstig aan het opgebruiken en uitputten zijn.

Op het eerste gezicht lijken drie voetbalvelden heel wat. Ruimte genoeg om een riante villa op neer te zetten, een zwembad van 25 bij 10 m te laten aanleggen en dan nog ruimte over te houden voor een trapveldje, een tennisbaan en een 9 holes mini-golfbaan. Toch is de berekening van de voetafdruk gecompliceerder dan op het eerste gezicht lijkt. In de voetafdruk wordt namelijk niet alleen rekening gehouden met de oppervlakte die je zelf inneemt met je huisje, boompje en beestje; ook allerlei andere factoren tellen mee. Neem een glaasje melk, bijvoorbeeld: er heeft een koe voor moeten grazen. Eet een kipfiletje, en je mag de leefruimte van de kip bij je voetafdruk bijtellen. En wat te denken van kleding, autorijden en vliegen? Energiegebruik bijvoorbeeld wordt omgerekend naar de hoeveelheid uitgestoten CO2. Om die CO2 om te zetten in zuurstof, is een bepaalde oppervlakte bos nodig en –jawel - dat kost ruimte.

Meer dan eenderde (37%) van de voetafdruk wordt bepaald door voedsel. Vooral het eten van vlees en zuivel vergroot de voetafdruk, vooral omdat het verbouwen van voedsel voor vee veel ruimte inneemt. Ook onderwijs en ontspanning hebben een groot aandeel in de voetafdruk (29%). Hieronder vallen recreatie, vakantie en papiergebruik. Wonen, met het energiegebruik dat daarbij hoort, en de ruimte die de huizen letterlijk innemen is ook van belang. Toch is het aandeel van wonen minder dan de helft van het aandeel van voedsel (18%). De vierde activiteit die invloed heeft op de voetafdruk is verkeer en vervoer met 8%.

De ongeveer 1 miljard aardbewoners die het voorrecht hebben om in een rijk land te wonen, gebruiken gemiddeld per persoon 6,4 ha. Voor de drie miljard inwoners in landen met een middeninkomen is dat 1,9 hectare, de overige 2,3 miljard armeren in de wereld verbruiken slechts 0,8 ha. Wordt het niet eens tijd voor rijke westerlingen, wellicht de christenen voorop, om te beseffen dat onze ruimte ten koste gaat van de totale ruimte die we wereldwijd te besteden hebben? En weten we dat armeren eerder de klos zijn van een uitgeputte aarde, dan rijken?

Om te ontdekken hoeveel jijzelf aan ruimte gebruikt, kun je een testje doen waarna je weet hoe groot jouw voetafdruk in deze wereld is. Vergelijk het daarna met wat een eerlijke voetafdruk is en probeer voor jezelf een stuk of drie actiepunten te formuleren waarmee je jouw voetafdruk in deze wereld kunt verkleinen. Laat je daarbij inspireren door een flinke rij met praktische tips die terug te vinden zijn op http://www.voetenbank.nl/Tips2.htm. Vul de test over een maand weer in en kijk of je voetafdruk inmiddels kleiner is geworden. Door zelf wat ruimte in te leveren, geef je anderen meer ruimte. En daarmee wordt jouw afdruk in deze wereld geen genadetrap, maar een duurzame stempel.

Voor meer informatie over de mondiale voetafdruk zie ook: www.voetenbank.nl, www.voetafdruk.nl, www.wwf.be/eco-footprint/nl/ en www.sustainablefootprint.org.